Daarom testen we op het innovatieterrein van InnovA58 4 innovatieve oplossingen die deze stoffen uit de lucht halen en bijdragen aan een gezondere leefomgeving. Maar hoe en waarom worden deze innovaties eigenlijk gemonitord?
Het is een bekend probleem: verkeer, landbouw en de bouwsector stoten veel stikstofoxiden (NOx), fijnstof en ammoniak (NH₃) uit. Dat is slecht voor de luchtkwaliteit, maar uiteindelijk ook voor de natuur en biodiversiteit. Sommige plantensoorten, zoals brandnetels en bramenstruiken, gedijen immers beter bij veel stikstof dan anderen. Door een teveel aan stikstof overwoekeren zij de soorten die er minder van houden, waardoor veel planten langzaam verdwijnen. Om de biodiversiteit intact te houden, willen we natuurlijk zoveel mogelijk plantensoorten behouden.
De impact van wegverbredingen
Voor Rijkswaterstaat heeft vooral het stikstofprobleem grote gevolgen. Stefan Valk, stikstof- en luchtkwaliteitsexpert bij Rijkswaterstaat, weet maar al te goed wat de uitstoot van stikstof voor de bereikbaarheid van Nederland betekent. “De natuur staat ontzettend onder druk. Er mag eigenlijk geen stikstof aan worden toegevoegd. Daardoor liggen bij Rijkswaterstaat vrijwel alle wegverbredingen stil: elke extra auto die over de snelweg rijdt, is er eigenlijk één te veel.”
De uitstoot van stik- en fijnstof door verkeer zorgt vooral dicht bij een snelweg voor een grote bijdrage. Stefan legt uit: “De hoeveelheid uitstoot is natuurlijk van belang, maar ook wáár het wordt uitgestoten en waar het naartoe gaat. Als we een snelweg bij wijze van spreken 10 meter op zouden schuiven richting een natuurgebied, kan dat al impact op die natuur hebben. Ook met dezelfde hoeveelheid auto’s.”
Ook verbreding van de A58 Eindhoven - Tilburg (InnovA58) staat op pauze vanwege stikstof. Onderdeel van dit project is een innovatieve proeftuin: een plek waar innovatoren werken aan duurzame oplossingen. Dit onderdeel gaat wel door en sinds november 2025 testen we hier 4 innovaties die stikstof en/of fijnstof kunnen verminderen langs de snelweg:
De E-Bufaga
De E-Bufaga is gemaakt door de Italiaanse startup Bufaga S.r.l. Het is een slimme luchtreiniger die stikstof en fijnstof uit de lucht zuigt. Naarmate de verontreiniging in de lucht toeneemt, gaan de ventilatoren automatisch sneller draaien. De focus bij InnovA58 ligt op het testen van twee nieuwe filtersystemen: vierkante filterbakken en cilindrische filters.
Hoe wordt de E-Bufaga gemonitord?
Bufaga monitort alle data in real-time met sensors en toont de data via een dashboard. Daarin is te zien wat de concentraties fijnstof en stikstofoxiden zijn voor én na het filterproces.
De Photobia
De Photobia is ontworpen door MIS7 B.V. Het is een slimme vangrail die vervuilde lucht aanzuigt via kleine openingen in de rail en in een reinigingsunit zuivert. Fijnstof wordt verwijderd via een elektrostatisch filter en stikstof wordt afgebroken met UV-licht en fotokatalytische TiO2-coating.
Hoe wordt de Photobia gemonitord?
Met een optische meetsensor wordt continu de fijnstofconcentratie gemeten vóór en nadat de lucht wordt gereinigd. De hoeveelheid stikstofoxiden wordt met absorptiebuisjes gemeten. De buisjes worden om de 2 weken vervangen en in een laboratorium geanalyseerd.
.jpg)
Mycofiltration
Deze innovatie is ontworpen door MycoFarming, een startup van VU-studenten. Mycofiltration is een biologische oplossing waarbij speciale schimmels (mycelia) stikstofverbindingen afbreken in bodem en water. De schimmels worden in zakken met hooi of houtsnippers langs bermen en in sloten geplaatst.
Hoe wordt de Mycofiltration gemonitord?
Voor en na de plaatsing van het schimmelfilter worden er watermonsters genomen. Daarin wordt gekeken naar de hoeveelheid stikstof, fosfaat en metalen. Het mycelium zelf wordt ook periodiek onderzocht om te kijken welke stoffen de schimmel heeft opgenomen. Ook zijn er sensoren toegevoegd om de elektrische geleidbaarheid, vochtgehalte en de verzadiging van het filter te meten.
Quantum Dot Photocatalyst
Reinasan B.V. ontwierp een innovatieve versie van een fotokatalytische coating die onder invloed van UV-straling uit zonlicht de stikstofoxiden afbreekt. De coating is op harde oppervlakken zoals geluidsschermen, bruggen en tunnels aan te brengen en werkt jarenlang onderhoudsvrij.
Hoe wordt de coating gemonitord?
Op de testlocatie van InnovA58 zijn 2 identieke reactiekamers geplaatst: één met coating en één zonder. In beiden wordt de hoeveelheid stikstofoxiden, temperatuur en luchtvochtigheid gemeten. Dat gebeurt via sensoren aan de achterkant. De resultaten van de twee kamers worden met elkaar vergeleken om de werking te monitoren.
Het belang van betrouwbare data
We willen weten of de innovaties in de praktijk werken. Daarom is het belangrijk om goed in kaart te brengen hoeveel stikstof en fijnstof ze afvangen. In principe is het uitgangspunt: hoe meer er uit de lucht wordt gehaald, hoe beter.
Het testen gebeurt onder begeleiding van Rijkswaterstaat en kennispartner TNO. Lisan van Loon werkt als innovatiemanager van Rijkswaterstaat aan de pilot. Lisan: “Het meten van luchtkwaliteit is best complex, daarom werken zowel Rijkswaterstaat-luchtexperts als onderzoekers van TNO aan deze pilot.”
Als de testresultaten positief zijn, kan een innovatie straks bijdragen aan schonere lucht langs de wegen in heel Nederland. Voor Rijkswaterstaat is het belangrijk om de keuzes voor bepaalde oplossingen te kunnen onderbouwen. Lisan: “We gebruiken de metingen om uit te leggen: wat is het effect van een innovatie en wat is ervoor nodig om deze toe te passen op ons areaal?”
Voor de maatschappij
Stefan Valk benadrukt dat het vinden van dé oplossing voor het stikstofprobleem niet het doel van InnovA58 is. “Als die oplossing makkelijk te vinden was, hadden we deze allang gevonden. Wel hopen we dat de innovaties leiden tot nieuwe creatieve ideeën of toepassingen, die uiteindelijk een steentje bij kunnen dragen om tot de uiteindelijke oplossing te komen.”
Het is volgens Stefan namelijk belangrijk dat Rijkswaterstaat haar projecten kan blijven uitvoeren. “We zijn er voor onze maatschappij: met onze projecten verbeteren we de doorstroming en houden we Nederland voor iedereen veilig en bereikbaar. Iedereen heeft daar profijt van.”
Meer weten?
Meer informatie over de innovaties is te vinden in onderstaande factsheets.
